......................... Antoinette Hermsen .............................


Zorgzaam, humoristisch, creatief, geduldig en ongeduldig, liefhebbende moeder van zoon, dienstbaar, vriendelijk en toch daar waar nodig ook niet bang gebiedende wijs te gebruiken, gezellig, steun en toeverlaat, rustig en druk, nieuwsgierig naar - en verwondering over het gedrag van andere mensen

Over dementie en de werking van de Amygdala

Tijdens een cursus ''omgaan met Dementie'' hoorde ik van het bestaan van de Amygdala; ook wel de amandelvormige kern genoemd. Samen met de hippocampus is het een belangrijk onderdeel van de hersenen dat voor een goede werking van onze hersenen zorgt. Uit het meest recentelijke wetenschappelijk onderzoek naar dementie blijkt dat de Amygdala bij alle onderzochte overleden mensen met dementie als enige deel van de hersenen nog volledig intact is. Waar andere delen van de hersenen aangetast zijn, is de amygdala nog puntgaaf aanwezig.

Aangezien de Amygdala dat deel van de hersenen is waarde emoties verwerkt worden (zie verder) betekent dit dat emoties dus altijd verwerkt blijven worden, het gevoelsleven en de werking van intuïtie bij mensen met Dementie intact blijft. Bovendien werd aangegeven in dit onderzoek dat naarmate andere functies van de hersenen afnemen, de werking van de Amygdala zich zal versterken (mensen die niet goed horen nemen ogen deel van functie over en gaan scherper zien).  

Dit sloeg bij mij in als een bom; hoe opmerkelijk en bijzonder is dit. Vanaf het moment dat ik het bestaan van de Amygdala en haar werking combineerde met mijn werk-ervaringen met mensen met dementie, viel er vanalles in elkaar en onstond bij mij het inzicht dat de werking van de angstregulatie vd Amygdala een belangrijke rol speelt in de omgang met mensen met Dementie. Ik doe gaandeweg steeds meer ervaringen op die dit inzicht versterken en vind inmiddels dat iedereen de met Dementie te maken heeft op de hoogte moet zijn van het bestaan en de werking van de Amygdala. Het geeft zoveel begrip voor elkaars gedrag en scheelt een hoop energie!

Daarnaast concludeer ik dat het niet eens specifiek voor Dementie geldt, maar dat elk mens dus een Amygdala heeft die aanslaat bij een onveilig gevoel in een situatie of in contact met elkaar. Als je geen dementie hebt, worden verbindingen met andere hersendelen nog gemaakt die je corrigeren op je gevoel van angst of die ervaringen terughalen om de emotie die je ervaart te verklaren. Bij hooggevoelige, hoogbegaafde en/of autistische kinderen staat de Amygdala ook regelmatig op scherp schat ik in. En ik persoonlijk herken in ieder geval alles en realiseerde me dat mijn Amygdala regelmatig vaak ook volloopt en aanslaat! Ik heb er veel profijt van me hiervan bewust te zijn en stel nu eerder en duidelijker mijn grenzen.

Graag licht ik hieronder de werking van de Amygdala en mijn visie daarop toe:

Over de amygdala (amandelvormige kern)

De amygdala en de hippocampus zijn belangrijke delen van de hersenen die zorgen voor een goede werking ervan. Bij een gezond werkend brein vinden hier de opslag en het terughalen van informatie plaats. De Amygdala is dat deel van de hersenen waar de emoties verwerkt worden (woede, onmacht, blijdschap, verdriet, angst) en de intuïtie wordt geregeld, het hangt zogezegd de emotionele waarde aan de gebeurtenis, zorgt voor de verbinding tussen de emotie die ervaren wordt en de verwijzing naar functies/eerdere ervaringen /herinneringen die de emotie verklaren. Hier vindt dus ook onze angstregulatie plaats. De Amygdala zit midden in ons achterhoofd en heeft links en rechts twee uiteinden ter grootte en in de vorm van een amandel.

<plaatje volgt zsm>

Ik zie de uiteinden van de amygdala als een soort voelsprieten, antennes die open staan en ervoor zorgen dat er een signaal gegeven wordt als er gevaar dreigt. Als die aanslaat volgt een instinctmatige reactie van vluchten, vechten of verstarren. Ook dieren hebben een Amygdala en het is wetenschappelijk bewezen dat deze bij dieren zorgt voor een reactie vanbv vluchten nog voor een vulkaam uitbarst of voordat een tsunami het land bereikt. Het zorgt ervoor dat een konijn doodstil op straat gaat zitten als het felle licht van de auto in zijn ogen schijnt. Zo werkt de Amygdala ook bij mensen: als iets prettig voelt is er geen gevaar en slaat de Amygdala niet aan, is er geen reden om vlucht- of vechtgedrag te vertonen of te verstarren. Als er gevaar dreigt slaat ie aan en vertonen we zonder erbij na te denken afhsnkelijk van situatie en karakter één van bovenstaande reacties. Het is belangrijk te weten dat de Amygdala ookal kan aanslaan voordat de gewone zintuigen oren/ogen iets waarnemen (dieren voelen/weten dat tsunami eraankomt).

Wetende dat dit onderdeel van de hersenen bij mensen met Dementie intact blijft, concludeer ik dat het gedrag van mensen met Dementie helemaal niet zo gek is: bij dreiging van gevaar slaat Amygdala aan:
- vluchten (letterlijk wegwillen, weglopen, maar ook in zichzelf vluchten);
- vechten (agressief gedrag, bord met eten door kamer, iemand wegduwen, pil wegsmijten)
- verstarren (niet reageren op vraag, apatisch, in zichzelf keren).

Wat ervaart iemand als gevaar/dreiging/onveillig gevoel (oftewel wanneer heb je kans dat amygdala aanslaat?) zit soms in hele kleine dingen waar je je niet bewust van bent.

- als iemand je iets vraagt wat je niet weet
- als je overvraagt wordt, dingen van je gevraagd worden die je niet meer kan
- je voelt je onveilig in een onbekende omgeving (verzorgingshuis, je kent personen niet die iets van je willen etc.)
- als iemand iets van je wil en je niet begrijpt wat
- als verzorgende de trap opkomt met de gedachte/missie dat je nu toch echt vandaag die pil in moet slikken
- als iemand voor de zoveelste keer wil dat je je bord leegeet, terwijl je niet meer weet hoe het moet of je geen idee hebt waarom dat moet


Tips om hier bewust mee te werken


De kunst is dus om in omgang met iemand met Dementie je bewust te zijn van bovenstaande werking van de Amygdala.

Geeft jouw gedrag aanleiding tot mogelijk aanslaan van de Amygdala?Is diegene ontspannen of heeft diegene reden om gespannen te worden in contact met jou. Dit heeft alles met jouw gemoedsrust en jouw uitstraling te maken dus. Heb jij een plan, verborgen agenda die je niet uitspreekt, ben je gehaast, wil je dat iets perse moet die middag etc. Heb je een oordeel op gedrag van diegene met dementie?
Hamvraag is : hoe dienstbaar kan je zijn.... Ben je congruent in wat je zegt/doet en wat je uitstraalt? Neutraal, onbevooroordeeld etc. Als je overbelast bent of tegen een burn-out aanzit bent lukt dat echt niet. Ook schiet je vaak in een rol als dochter/zoon/partner met alle oordelen en triggers van dien die je onbewust wellicht projecteert op diegene, maar niet uitspreekt. Reden voor Amygdala om dus aan te slaan: verwarring, onveilig gevoel, iemand voelt zo en doet anders...

Belangrijk is ook te beseffen dat geen enkele situatie hetzelfde is. Behaald resultaat in het verleden is geen succesgarantie voor de toekomst! Het blijft telkens in het moment aftasten en voelend aanwezig zijn voor wat nodig is om in contact te komen/blijven. Blijf vooral dichtbij jezelf en voel ook je eigen grens als het teveel wordt. Wees lief voor jezelf en let op je eigen Amygdala, zorg dat die ook rustig is/blijft!

Tips:
- zorg goed voor jezelf en let goed op je grenzen. Neem voldoende ontspanning en tijd voor jezelf. Je doet je best, meer kan je niet doen. Soms is gebiedende wijs nodig en lukt het even niet zo mooi. Dat mag er ook zijn, uit dat dan ook tegen diegene voor wie je zorgt. Dat je even niet zo lekker in je vel zit en minder geduld hebt etc.
- let op de werking van je eigen Amygdala, ook die kan reageren op een omgeving, reactie van een ander etc.
- wees eerlijk en congruent in wat je uitstraalt, zegt en doet
- wen jezelf aan om in termen van Amygdala wel of niet aanslaan te denken in gezelschap van iemand met Dementie. Je zal zien hoe duidelijk het is als ie aanslaat. Bingo! zeg ik altijd voor mezelf. Even een stapje terugdoen en voelen waar het aan ligt: ging ik te snel, wil ik toch teveel etc.
- voel en observeer dus hoe diegene met Dementie erbij zit, is de Amygdala rustig, of overactief (vlucht/vecht/verstarmodus) en wat kan jij eraan doen om deze rustig te krijgen?
- maak jezelf leeg van je eigen stress en problemen en neem deze niet mee in contact
- neem de tijd, spreek met een rustige stem
- zonder oordeel samenzijn
- besef dat iemand met Dementie sommige dingen gewoon echt niet meer kan/weet. Observeer en kijk naar wat iemand nog wel kan. Voorkom dat je overvraagt. EN vraag niet naar namen of dingen van gisteren die iemand niet meer weet, praat over iets van nu in het moment.
- probeer geen -kort door de bocht- plan te hebben, maar zet je intentie even duidelijk voor jezelf en voel vanuit je hart dat wat je wil je dit oprecht het beste vind op dat moment voor de persoon die je verzorgd
- besef dat het in contact met iedereen handig is te weten dat we allemaal een Amygdala hebben die aanslaat als we ons onveilig voelen